Sunday, November 27, 2016

First travel on Nagpur Dhule route by a private bus.


I had traveled a lot on this route by my car and once by train. This was the first time to travel in bus. Presenting it as a photo feature.


1) Date: 20/11/2016 to 21/11/2016

Travel: Nagpur to Dhule

Bus No: MH-40 / AT 0288, Ashok Leyland, Viking Model
 
 
 
 

Seat / Berth no: 18 (Lower single berth on the left in third row. In all 5 rows of berths for passengers. )

 
 
 
Bus operator: Baba Travels, Nagpur
 

 

Body built at: Sutlej coach, Jalandhar.
 
Travel Time: 9 hours 20 minutes (20/11/2016 20.00 to 21/11/2016 05.20) Though the bus left Vivekanandnagar (Baba travels HO) at 18.45 sharp. It took to leave Nagpur from Wadi at 20.00. It stopped enroute at Burdi, Ravinagar.
 
Distance: 500 kms. (Approximately)
 
Ratings and reviews


Legend:  5- Excellent          4-very good           3-average              2-below average
1- poor

1.    Seat or berth comfort:
(The seat was exactly on the rear wheels. But the suspension were too good to make one feel the impact of the numerous speed breakers)
2.  Air conditioning:
(Perfect maintenance of the temperature inside the coach.)
3.    Suspension:  
(Excellent. Though this bus was new still the suspensions were good by any standards.)
4.    Cleanliness:
(Excellent. The coach was sparkling clean from outside as well as inside. The passage has LED lighting strip and the inside coach lighting was very good.)
 
5.     Staff behavior with passengers: 5
6.     Driving: 5
     (Excellent driving. Avoided overspeeding and unnecessary braking. Always kept the comfort of the cabin passengers in mind.)
  
7.    Punctuality in timings: 5
(Started right time and reached 10 minutes before time at Dhule.)
8. Essential amenities inside bus: 4
(Charger points were in non working condition. Now a days, looking at the smart phone users and their usage throughout the day, charging point is an essential commodity. Good quality blankets were  provided.)
9. Inside ambiance of the coach: 5
 
 
10.   Selection of Places to stop for dinner / morning tea etc2
 (Filthy eatery was selected for dinner at 22.40. I wondered this place was also selected by VRL travels and Saini travels for their dinner halt. No proper sanitation and one would definitely not prefer even to sit at such a dirty place leave about eating. In my opinion the operators should have selected better place to stop for dinner. )

Overall ratings: 46 /50 (92 %)

Commenets: Excellent experience. Only negatives were charging points inside the coach and dinner halt.
 
 


Sunday, October 16, 2016

एक मुक्त चिंतन : अरिजीत सिंग, जॉय मुखर्जी, विश्वजीत वगैरे .....

घरी रिलायन्सचे जिओ आल्यापासून आम्हा सर्वांची मौज सुरू आहे. सांगोला आणि आता शिरपूरला असल्यामुळे मधल्या काळात काही चांगले चित्रपट बघायला आम्ही मुकलो होतो. ती माझी हौस मी जिओ सिनेमावरून पुरी करून घेतली. सौभाग्यवती आणि सुकन्या दोघींनाही सिनेमाच्या गाण्यांच वेड. त्यां ते वेड जिओ म्युझिकवरून पूर्ण करताहेत. आजकाल कुठे जवळपास बाहेर जायच असेल तर गाडीत म्युझिक सिस्टीम ऐवजी मोबाईल वर जिओ म्युझिकच सुरू असत.



आज असेच आम्ही फ़िरताना चि. मृण्मयीने मोबाईलवर अरिजीत सिंगची गाणी लावली होती. मला वैयक्तिक रीत्या "अरिजीत" हे नाव खूप आवडत. 


अरींवर म्हणजे शत्रूंवर विजय मिळवणारा तो अरिजीत ही माझी त्या शब्दाची व्युत्पत्ती. गाण जरा श्रवणीय वाटल म्हणून मी आवाज वाढवायला सांगितला. सुकन्या फ़िरकी घेण्याच्या मूडमध्ये होती. ती म्हणाली, " बाबा, तुला जर या पिक्चरच नाव सांगितल तर तू हे गाण ऐकणारच नाही." हा मात्र अन्याय झाला.  आता ही गोष्ट खरीय की काही काही सिनेमे मला अजिबात आवडत नाहीत. घरी टी व्ही वर सुरू असले तर मी तत्काळ चॅनेल बदलतो. एकवेळ मी डी. डी. ओरिया वर ओडीशी नृत्ये पहात बसेन पण असले सिनेमे अजिबात नाही. 

मी म्हटल, "कुठला ग हा सिनेमा ?"
तिने उत्तर दिल की "एबीसीडी २"

मला हे असल्या पकाऊ सिनेमांबद्दल आणि त्यातला तथाकथित नृत्यांबद्दल प्रचंड तिटकारा आहे. अरे काय ते गणपतीच गाण ? काय त्याचे शब्द ? काय ते दिव्य नृत्य ? काय त्या छोट्या छोट्या मुलांना खालून वरच्या थरांवर फ़ेकणे ? (बाय द वे सुप्रीम कोर्टाने जशी दहीहंडीतल्या थरांवर बंदी आणली तशी असल्या गाण्यांमधल्या छोट्या मुलांच्या फ़ेकाफ़ेकीवर बंदी आणली असती तर किती बर झाल असत नाही ? आणि ते दळभद्री झी सिनेमा वाले त्यांच्या बहुतांशी अवॉर्डस फ़ंक्शनमधे ही असलीच दरिद्री गाणी व त्यावर तसल्याच दरिद्री नटांची नृत्ये दाखवतात, असो.) सगळच दिव्य.
 

पण हे गाण खरच श्रवणीय होत. मनात विचार आला की हा सिनेमा हिट का नाही झाला ? {तसा एबीसीडी २ हा काही हिट सिनेमा नव्हे. पूर्वी वर्तमानपत्रांमध्ये "हाऊसफ़ुल्ल गर्दीचा २० वा आठवडा" वगैरे वाचायला मिळाल की सिनेमा हिट असावा अशी आम्ही खूणगाठ चित्ती बांधत असू. (अशा गाठी बांधून बांधून चित्ताच अगदी गाठोड झालय बघा.) हल्ली एखादा सिनेमा अगदी ४ आठवडे जरी टॉकीजवर असला तरी तो सुपरहिट ठरतो म्हणे. त्या व्यवसायातल अर्थकारणच पुरत बदललय. ओव्हरसीज राईटस, म्युझिक अल्बम्स वगैरे मधूनच निर्मात्याचा पूर्ण पैसा वसूल होत असेल तर मग क्षुद्र मायबाप प्रेक्षकाला कोण विचारतोय ? तो थियेटरपर्यंत आला काय आणि न आला काय ? सारखच.} 

पूर्वीच्या काळी तर नुसती गाणी हिट होती म्हणून विश्वजीत, जॉय मुखर्जी, राजेंद्रकुमार सारख्या सुमार दर्जाच्या नटांचे सिनेमे तुफ़ान चालत. आज हे भाग्य टायगर श्रॉफ़, श्रद्धा कपूर, वरूण धवन, सिद्धार्थ मल्होत्रा, आलिया भट्टसारख्यांच्या वाट्याला का येऊ नये ?

चिंतनातून लक्षात आल की अस व्हायला चित्रपटनिर्मात्यांचीच धोरणे कारणीभूत आहेत. सिनेमा प्रदर्शित होण्यापूर्वीच महिन्याभरापासून सर्व म्युझिक चॅनेल्सवर, एफ़. एम वर त्यांची गाणी वाजवून वाजवून ते त्या प्रेक्षकाची सिनेमा बघण्याची प्रेरणाच कमी करून टाकतात. पूर्वी श्रवणीय गाण्यांसाठी थियेटरपर्यंत जाव लागे. रांग लावून तिकीटे हातात पाडून सिनेमा बघावा लागे. आता सगळच तुमच्या घरापर्यंत, मोबाईलपर्यंत आलय. मग कोण कशाला मुद्दाम थियेटरपर्यंत जाईल ? 

आजकाल थियेटर्स तशीही पिकनिक स्पॉटस आणि सेल्फ़ी स्पॉटस झालीयत. एखाद्या नवीन निघालेल्या मॉलमध्ये आपण गेलो नाही तर "आपण डाउनमार्केट ठरू की काय ?"  या भीतीमुळे लवकरात लवकर तिथे जाउन, त्यातलाच एखादा टुकार सिनेमा पाहून, " Enjoying movie @ XXX  " स्टेटस अपलोड करत (मनात उगाच पैसे वाया गेल्याचा फ़ील लपवत), घरी परतण्याइतके आपण ’तयार’ झालोय. मग "चार दिवस जॉय मुखर्जी चे चार दिवस टायगर श्रॉफ़चे" म्हणायला आपली हरकत नाही. (दोघेही सारखेच "बायले" दिसतात.) 

पण ते चार दिवसही या आजकालच्या ठोकळ्यांच्या वाट्याला येत नाहीत हा बदलत्या काळाचा महिमा म्हणायचा का ?


Thursday, September 29, 2016

असाही एक जीवनानुभव

भाजी खरेदी करणे हा माझ्या आयुष्यातला अगदी आनंदाचा प्रसंग असतो. तसा मी "खादाड" कॅटेगरीत मोडत असल्याने त्यात माझा स्वार्थही असतोच. पण भाजीबाजारात प्रवेश केल्यानंतर अनेक भाजीविक्रेत्यांकडे ही हारीने मांडून ठेवलेली ताजी भाजी, त्यांचे प्रसन्न अवतार, त्यांच्या रंग, रूप, गुणांमधली विविधता मला अगदी मोहवून टाकते. नागपूरला असताना मी जरी मनीषनगर, त्रिमूर्तीनगर ला रहात असलो तरी दर शनिवारी, रविवारी किंवा सुट्टीच्या दिवशी पार राजविलास टॉकिजजवळच्या महाल बाजारातूनच आवर्जून भाजी आणत असे. चंद्रपूरला असताना गोल बाजारातून भाजी आणणे म्हणजेही आनंदाचा प्रसंगच. काही काही ठिकाणांशी आपले गोत्र जुळलेले असतात मग त्यांच्या शिवाय दुसरा पर्याय कितीही चांगला असला तरी आपल्याला आवडत नाही.

सांगोल्याला गेल्यानंतर तर आणखी आनंदाची गोष्ट. दर रविवारी तिथे जवळपासच्या खेड्यांतून आणलेल्या ताज्या भाजीचा आठवडी बाजार भरायचा. मस्त "फ़ार्म फ़्रेश" भाजी. वा ! ही भाजी खूप चविष्टही असायची. दर रविवारी सकाळी बाजारातून भाजी आणणे हा सगळ्या घरासाठी एकूणच आनंदसोहळा असे.



शिरपूरला दर सोमवारी आठवडी बाजार भरतो. कार्यबाहुल्यामुळे सकाळी बाजारात जाणे होत नाही आणि संध्याकाळी गेलो की बाजार संपण्याच्या तयारीत असतो त्यामुळे आठवडी बाजाराची मजा अनुभवायला मिळत नाही. त्यामुळे मग नेहेमीच्या एक दोन विक्रेत्यांकडूनच नेहेमी भाजी खरेदी होते. त्यातलाच एक अनुभव.

मला स्वतःला भाजी खरेदी करताना खूप घासाघीस करायला आवडत नाही. एखादी गोष्ट खूप महाग वाटत असेल तर ती त्या आठवड्यात खरेदी करायची नाही पण मला त्या आठवड्यात ती गोष्ट खायला हवीच म्हणून मी घासाघीस करत बसत नाही. मी भाजी घेत असताना इतर गि-हाईकांचे संवाद साधारणतः अश्याप्रमाणे ऐकले आहेत.

गि.: अहो, हे  XXXXXX  कसे दिले ?
दु.:    XXX   ला पावकिलो.
गि.: सोनंच विकताय जणू !   XXXXX  ला (साधारणतः अर्ध्या किंमतीत) द्या.
दु.: नाही हो. तेव्हढी तर खरेदीच नाही.
गि.: मग द्या XXXXX    ला. (आता मूळ सांगितलेल्या भावाच्या पाऊणपट किंमत.)
दु.: बरं. (वजन करायला घेतो.)

वजनातही या गि-हाइकाच समाधान होत नाही. " अहो काय एव्हढं काटेकोर मोजताय ? सोनं मोजताय का ? राहू द्या तो टोमॅटो (किंवा बटाटा किंवा वांग ) जास्तीचा. काय बुवा तुम्ही ! " असला संवाद कानावर पडतोच.

 मला नेहेमी प्रश्न पडतो की एखादा टोमॅटो जास्तीचा मिळवून ही गि-हाईक मंडळी काय सुख मिळवत असतील ? खरंतर सोन्याची किंमत कितीही वाढ्ली तरी सणासुदीला सोनाराच्या दुकानांसमोर, पेढ्यांवर निमूटपणे उभे राहून ही मंडळी अव्वाच्या सव्वा भावात सोने खरेदी हूं की चूं न उच्चारता करीत असतील. मग त्यात सोनार किती लुबाडतोय याचा विचार न करता. हीच मंडळी थोड्या जास्त व्याजाच्या आमिषापायी आपली जन्मभराची पूंजी एखाद्या पॉंन्झी कंपनीत अत्यंत आकर्षक स्कीम्स मध्ये गुंतवतात. आणि व्याजाला भुलून मुद्दलाला मुकतात.



आताशा फ़ेसबुक आणि तत्सम सोशल मेडीयावर पण "रस्त्यावरच्या विक्रेत्यांशी घासाघीस करू नका ." छापाच्या पोस्टस फ़िरताहेत. आता हे तत्व आम्ही फ़ार पूर्वीपासून अंमलात आणत असल्याचा आम्हाला अभिमान वाटतो. पण त्या अभिमानाला तडा देणा-या एक दोन घटना अलिकडल्या काळात घडल्यात आणि एक जीवनानुभव मिळाला.

आजवर नागपूरला काय किंवा सांगोल्यात काय, आम्ही ज्या वाहनाने भाजी आणायला जात असू ते वाहन बाजारात नेण्याची सोयच नसायची. आता शिरपूरला आठवडी बाजार वगैरे असा नसल्याने मुख्य रस्त्यावरच्या एक दोन विक्रेत्यांकडूनच आम्ही भाजी घेतो. बर तो रस्ता ही चांगला रूंद वगैरे असल्याने कार त्या दुकानासमोरच उभी करू शकतो आणि तशी ती करतोही. 

भाजीवाल्याकडे आम्ही अजिबात भाव करीत नाही पण त्याच वेळी तीच भाजी भाजीवाला / ली आमच्या या स्वभावाचा अनुभव आल्याने की काय, इतर गि-हाइकांपेक्षा आम्हाला जास्त भाव सांगत असल्याचे आमच्या लक्षात आले. तसे आम्ही त्यांना तोंडावर रंगे हाथ पकडलेही आणि लक्षात आणून दिले. (इतर गि-हाइक भाव विचारताना आम्ही जर तीच भाजी घेत असू तर आम्हाला जास्त भाव सांगितलेला असल्याने दुस-या गि-हाईकाला खुणेने थोडे थांब म्हणून सांगणे किंवा खुणेनेच खरा भाव सांगणे वगैरे, वगैरे.) गरजू किंवा अत्यंत घासाघीस करणा-या गि-हाईकांसाठी त्यांनी घासाघीस केल्यावर भाव कमी करण्याला आमचा कसलाही आक्षेप नव्हता आणि नसेलही पण आम्ही घासाघीस करीत नाही म्हणून मुद्दाम आम्हाला भाव वाढवून सांगणे म्हणजे आम्हाला "घासाघीस न करण्याबाबत" बावळट ठरवणेच होते हे आमच्या लक्षात आले.

नागर जीवनातून ग्रामीण जीवनात गेल्यानंतर जे अनंत जीवनानुभव मिळालेत, धडे आम्ही शिकतोत, त्यातलाच एक.




Wednesday, September 28, 2016

प्रबंध सरळी दे रे राम...

प्रबंध म्हटल्यावर आपल्याला अनेक विद्यापीठीय विद्वान आठवतात. त्यांचे शोध प्रबंध. त्यातली ती विद्वत्तापूर्ण भाषा. आणि सर्वसामान्यांचा त्यांच्याबद्दलचा "आपल्याला त्यांच्या विषयातल तर काही कळत नाही बुवा ." हा कबुलीवजा आदर. जेव्हढं क्लिष्ट, गंभीर तेव्हढं काहीतरी विद्वत्तापूर्ण अशी आपली समजूत झालेली आहे की काय न कळे. 

पण पृथ्वीतलावरचा आजवरचा सर्वात हुशार माणूस काय म्हणतोय ते पण आपण लक्षात घेतल पाहिजे. अहो आपल्याला जर तो विषय नीट समजला तर आणि तरच तो आपण दुस-याला नीट समजावून देऊ शकू ना ?



१९९४ मध्ये यू. पी. एस. सी. परीक्षेसाठी मी मराठी वाड.मय हा विषय ऑप्शन म्हणून घेतला होता. आपल्याला मराठी साहित्यात गती आहे हा माझा आत्मविश्वास वि. ल. भावे कृत "मराठी साहित्याचा इतिहास" आणि मराठी सौंदर्यशास्त्रावरची पुस्तके वाचायला घेतल्यावर पार लयाला गेला.  परिणाम असा झाला की मराठी लिटरेचर आम्हालाच नीट कळलं नाही. त्यामुळे आमचे आय. ए. एस. चे स्वप्न भंगलेच. (फ़ायदा हाच झाला की त्यानंतर पु. लं. च "मराठी वाड.मयाचा गाळीव इतिहास" वाचताना त्यातले नेमके पंचेस कुणाला आणि कुठे मारलेत ते कळून घेऊ शकलो. आणि "भिंत पिवळी पडली" हे एक सौंदर्यवाचक विधान या लेखातले टोमणे नव्याने समजलेत.)

सुदैवाने मला माझ्या पदवी, (Dr. J. G. Muley) पदव्युत्त्अर (एम. टेक.) (Dr. Y. S. Golait)  आणि आचार्य पदवी (पी. एच. डी.) (Dr. R. A. Hegde and Dr. Jigisha Vashi) शिक्षणातही जे मार्गदर्शक लाभलेत त्यांचाही आइनस्टाईनच्या या विधानावर ठाम विश्वास होता आणि आहे. त्यामुळे माझा प्रबंध, मी नक्की काय काम करतोय ? हे सोप्या भाषेत मी सगळ्यांना सांगू शकतो. पण त्याचा तोटा असा होतो की बहुतांशी मित्रमंडळी, शेजारी, नातेवाईक यांचा माझ्या संशोधनावर विश्वासच बसत नाही. "ह्या ! संशोधन इतकं सोपं कसं असेल ?" हा प्रश्न त्यांच्या चेहे-यावर मला वाचता येतो. अर्थात त्यामागचे माझे श्रम, माझे अप्लीकेशन्स माझ्या मार्गदर्शकांना माहिती आहे म्हणून बरय. त्यांना त्याविषयी शंका नाही.

आज समाजात वावरताना विद्वत्तेची झूल पांघरलेली अनेक मंडळी आपल्याला दिसतात. साधा सोपा विषय खूप कठीण करून सांगणे, वेळ भरपूर असतानाही खूप व्यस्त आहोत असे भासवणे अशा मंडळींचा सुकाळू आजकाल सर्वच क्षेत्रात वाढला आहे. सोप काहीतरी मांडणे, दुस-याला वेळ देणे या गोष्टी म्हणजे आपल्या समाजात आजकाल माणूस विद्वान नसल्याचे आणि रिकामटेकडा असल्याचे लक्षण होत चाललेय. समर्थांची उक्ती आपण खरच विसरत चाललोय.

समर्थांनी रामरायाकडे मागणे मागताना " प्रबंध सरळी दे रे राम " का मागितल असेल ? याचा खोल विचार करताना आपल्याला लक्षात येईल की समाजहितासाठी सर्वसामान्यांना कळेल अशा भाषेत आणि शैलीत आपले प्रतिपादन आवश्यक आहे. आणि विज्ञान व तंत्रज्ञान क्षेत्रातही आपला शोध खरोखर सर्वसामान्यांच्या उपयोगात आणायचा असेल तर तो सोपा असणे आवश्यक आहे. खोट्या प्रतिष्ठेच्या भ्रामक कल्पनांपायी आपण हे विसरत चाललोय का ?

Tuesday, September 27, 2016

एक वेगळ्या वाटेवरचा प्रवास आणि अनुभव

१९ आॅॅगस्ट २०००. शनिवार. सकाळचे ७ वाजताहेत. कल्याण स्टेशनवरून आईला गीतांजली एक्सप्रेसमध्ये बसवून दिलय. आता मोकळा वेळ. कॉलेजला आज सुट्टी आहे. (शनिवार रविवार सुट्ट्या. अहाहा ! गेले ते दिन गेले.) आत्ता घरी, पवईला, जाऊन काय करायच हा मोठ्ठा प्रश्न आहे. कारण मला सुट्टी असली तरी पार्टनर्सना नाही. ते आपापल्या ऑफ़िसांमध्ये गेलेले असणार आणि आज अर्धा दिवस कामकाज असल तरी दुपारी ४ शिवाय परतणार नाहीत. सगळ्या लोकल्स आता मुंबईच्या दिशेने गर्दी ओसंडून वाहताहेत आणि एव्हढ्या गर्दीत मुद्दाम घरी जाऊन  करणार तरी काय ? हा प्रश्नच आहे.

अचानक लक्षात येतय की इथूनच जवळ माळशेज असल्याच आपण वाचलय. जाऊन बघूयात. एकटाच ? हो. त्याला काय हरकत आहे. सगळ्या मित्र मंडळींच कधी जमेल काही सांगता येत नाही. आता तस खास काम पण नाही. जाऊन हे "माळशेज माळशेज " म्हणजे तरी नक्की काय ? बघूनच येऊयात. त्यावेळी जवळ मोबाईल इत्यादी साधने नव्हतीच. त्यामुळे कुणाला कळवण्याचा वगैरे प्रश्नच नव्हता. खिसा चाचपून पाहिला. कल्याण ते कांजूरमार्ग रिटर्न तिकीट होतेच. शिवाय वर १०० ची नोटही. मग काय जमतय आपल आज माळशेज.



लगोलग मी स्टेशन सोडून कल्याण रेल्वे स्टेशनसमोरच असलेल्या बस स्टॅंडकडे जातोय. साधारण कल्याण - नगर मार्गावर माळशेज असल्याची माहिती असल्याने नगर फ़लाटाकडे जातोय तर तिथे एक बस अगदी निघण्याच्या तयारीत. कंडक्टर काकांना " काका, बस माळशेज ला जाइल नं ? " हा प्रश्न विचारून आम्ही आत. (पत्ता विचारणे, ही बस नेमकी आपल्या गंतव्य स्थळी जाणार की नाही याबद्दल खात्री करून घेण्यासाठी विचारणे यात आपण कधी लाजत नाही. नंतरच्या होणा-या तोट्यांपेक्षा सुरूवातीला थोडे बावळट ठरलो तरी हरकत नाही.)

बस सुरू झालीय. आजवर कधीही न केलेल्या मार्गावरून प्रवास करीत असल्याने प्रवासाची उत्सुकता आहेच. खिडकीची जागा मिळाली नसली तरी जमेल तेव्हढे बाहेर बघून निसर्गाचा आस्वाद घेणे सुरू आहे. आजवर माझी समजूत ही की मुरबाड हे वाडा, मोखाडा बाजूला असावे. पण आमच्या मार्गावर मुरबाड येतय. "इतका सुंदर आणि रमणीय निसर्ग मुंबईच्या इतका जवळ आणि आजवर आपल्याला माहितीच नाही." या जाणीवेने मन जरा खंतावतेय.


(Photo courtesy : www.mygola.com) 

साधारणतः २ तासांच्या प्रवासानंतर माळशेज घाटाला सुरूवात झालीय. मुरबाडनंतर खिडकीची जागा मिळाल्याने आता निसर्गाच सौंदर्यपान मनसोक्त सुरू आहे. कधी थोडासा तर कधी चांगला जोराचा पाऊस लागतोय. वाटेत धबधबे रस्त्यावर आणि रस्त्यावरून जाणा-या वाहनांवर कोसळतायत. घाटात धुकं धुकं. वा दिल खुष.

साधारणतः अर्धा तास घाट चढल्यानंतर गाडी घाटमाथ्यावर येतेय आणि कंडक्टर काका आवाज देतायत "चला, माळशेज वाले उतरून घ्या." बस थांबतेय आणि उतरणारा मी एकटाच. आजूबाजूला घनदाट धुके. माळशेजविषयी मी जे काही ऐकल, वाचल त्यावरून माळशेज म्हणजे खंडाळा लोणावळा माथेरान सारखे हिल स्टेशन असावे अशी माझी समजूत. तिथे जरा ब-यापैकी हॉटेल्स, गेलाबाजार टप-या असतील. एखाद्या टपरीवर मस्त चहा भजी हाणू, थोडी भटकंती करू आणि दुपारी परतू असा माझा बेत. 

पण तिथे सकाळी साडेनऊच्या सुमारास आसपास दाट धुके आणि मी. तिसरं कुणीही नाही. आजवर बघितलेल्या हिंदी इंग्रजी सिनेमांतले धुक्याचे सीन्स आठवायला लागले आणि आतल्या आत पंढरी घाबरायला लागली. थोड इकडे तिकडे फ़िरल्यावर एक माणूस दिसला. त्याच्या जवळ विचारपूस केल्यानंतर त्याने एम. टी. डी. सी. चा रस्ता दाखवला. रस्ता म्हणजे काय ? धुक्यात एकीकडे बोट करून "सरळ जावा" असा सल्ला दिला आणि आमची स्वारी त्या अज्ञात दिशेने निघाली.

आत्ताच घाट चढून आलेलो असल्याने मी ज्या दिशेकडे धुक्यातून जातोय त्या दिशेला दरी आहे हे मला नक्की माहिती होत. मग आता किती पावलांवर दरी असेल ? वाट दाखवणारी व्यक्ती खरंच माणूस असेल ? की एखादा चकवा ? शंकांच मनात थैमान.

घनदाट धुके. अगदी १० फ़ुटांवरचे दिसत नाहीये. अंदाजा अंदाजाने मी पुढे जातोय. पुढे एकदम एक भकास घरवजा बिल्डींग दिसतेय. आत एक मिणमिणता टेंभा पेटलेला दिसतोय. मनुष्यमात्रांची कुठलीही खूण नाही. आत जाण्याची आपली तर हिंमतच नाही. त्या घराला कसाबसा वळसा घालून आणखी पुढे सरकतोय. मग ते एम. टी. डी. सी. च हॉटेल दिसतय. भांड्यात जीव पडतोय.

आत फ़ार गर्दी नाही. रेस्टॉरंट मध्ये जाऊन मेन्यू कार्ड चाळतोय तो धक्काच. साधे कांदेपोहे ३० रूपयांना ? चहा १० रूपयांना. (१९९९ मध्ये हा दर खूप जास्त होता.) माझ्याजवळ वट्ट ७८ रूपये आणि परतीच कल्याणपासूनच तिकीट आहे. चहापोहे शक्यच नाहीत. अशा वातावरणात फ़क्त चहा पितोय. आणि आल्यापावली परत.

परतताना धुकं जरी तेव्हढंच असलं तरी भीती थोडी कमी झालेली आहे. झपझप चालत पुन्हा हायवेवर येतोय. माळशेजच म्हणाव तस सौंदर्य जरी बघायला मिळालं नाही तरी " Destination is important but journey towards the destination is more beautiful and should be enjoyed. " या उक्तीवर विश्वास असल्याने तिथपर्यंतचा प्रवासही खूप एंजॉय केला.

अर्धा तास परतीच्या बसची वाट बघतोय. सकाळचे जवळपास साडेदहा वाजताहेत. कल्याणकडे जाणा-या बसेस नाहीत, ट्रक नाहीत, टेम्पो नाहीत. मुरबाडकडून एक दुचाकी येतेय. त्याला थांबवून चौकशी केल्यावर समजतय की घाटात एका तीव्र वळणावर एक ट्रेलर अडकलाय आणि त्यामुळे वाहतुकीची प्रचंड कोंडी झालीय. वाहतुक सुरळीत व्हायला किमान ३-४ तास नक्की जातील.


 Courtesy : holidayiq.com

त्या एकाकी जागेवर शांत ४ तास उभे राहून बसची वाट बघण्यापेक्षा घाटातून जमेल तेव्हढं अंतर कापत चालत जाण्याचा विचार पक्का होतोय. तेव्हढाच घाट आपल्याला जवळून अनुभवता येईल. निसर्ग खुणावत होताच. मग आम्ही निघालोच. मध्ये एखादी गाडी वगैरे मिळालीच तर लिफ़्ट मागून उतरू घाट. आत्ता तर चालायला सुरूवात करूचयात. चराति चरतो भगः. (मोक्याच्या वेळी स्वतःच्या समर्थनासाठी अशी सुभाषित सुचणे  यासारखं दुसरं सुख नाही, तुम्हाला सांगतो.) 

एक सर येतेय. आता भिजायचच हा विचार पक्का आहे त्यामुळे खिशातलं पैशांच पाकीट प्लॅस्टीकमध्ये टाकून निर्धास्त झालोय आणि सचैल भिजतोय. (मोबाईल तेव्हा नव्हता हा केव्हढा मोठ्ठा फ़ायदा होता नाही ? नाहीतर त्याचीच काळजी लागून राहिली असती आणि मनमुराद आनंद उपभोगता आला नसता.) मस्त पावसात भिजत उतरतोय. मधेच तो माळशेजमधला बोगदा लागतोय. अजूनही दोन्ही बाजूंनी वाहनांचे चिन्ह नाही. रस्त्यावर आडोशाला थांबलेली काही तुरळक स्थानिक वाटसरू मंडळी आणि मी एक भटका मुसाफ़िर. वा ! अवर्णनीय आनंद.


(Photo courtesy : www.mygola.com)

तंद्रीतच उतरतोय. मध्ये मध्ये असंख्य धबधबे लागतायत. मघाशी बसमध्ये होतो. आता मस्त प्रत्येकाखाली भिजून त्यांचा आनंद घेतोय. किती वेळेला भिजलो आणि किती वेळेला अंगावरचे कपडे जोरदार वा-यांमुळे वाळलेत याचा हिशेब ठेवणे सोडलेय. स्वतःची कंपनी स्वतःला किती एंजॉय करता येते याचा नवीन वस्तूपाठ.

गाड्या मध्येच अडकल्या आहेत हे किती छान झालय न ? नाहीतर मुंबईतल्या अशा पावसाळी सहलीवर निघणा-या, बसेस भरभरून येणा-या आणि आपल्या गोंगाटाने, कर्क्कश्श गाण्यांने आणि दारूकामाने वातावरण बिघडवून टाकणा-या मंडळींचीच गर्दी आज माळशेजमधे असती. आज मी आणि निसर्ग. मध्ये कुणीही नाही. 


(Photo courtesy : www.mygola.com)

मध्येच ते ट्रॅफ़िक जॅम झालेल वळण येतय. मोठ्ठा ट्रेलर वळणावर आडवा फ़सलाय. इकडची वाहतूक इकडे, तिकडची तिकडे. दोन तीन कल्याणकडे जाणा-या बसेसही अडकल्यायत. आतले प्रवासी हताश होऊन वाट बघतायत. तेव्हढा नागर संपर्क सोडला तर मी पुन्हा वाटेने एकटाच घाटपायथ्याकडे वाटचाल करतोय.

शेवटी जवळपास ४ तास पायपीट केल्यानंतर पायथ्याशी असलेल्या सावर्णे गावातल्या, एका धाब्यावर विसावतोय. भूक खूप लागलीय. "चराति चरतो भगः" हे जरी खरं असलं तरी "अती चराति प्रज्वालितो जाठराग्निः" हे पण तेव्हढच खरय. (दुसरं सुभाषित अस्मादिकांच आहे. संस्कृत जाणकारांनी मार्गदर्शन करावे. सध्या आमच्या कन्येचा संस्कृतचा अभ्यास घेण्याच्या निमित्ताने आमचंही संस्कृत भाषेच पुनर्विलोकन सुरू आहे. त्यामुळे सुभाषितात एकाची भर पडली.)

धाबा साधासाच आहे. टिपीकल ट्रकवाल्यांसाठीचा. खाटा वगैरे टाकलेला. त्यातल्याच एका खाटेवर बसतोय आणि काय मजा ! पाय आपोआप हलतायत. आता मी ४ तासांच्या पायपीटीनंतर बसलोय ते माझ्या पायांना माहितीच नाही जणू. ते अजूनही चालतायत. धाबा मालकाला सगळी हकीकत सांगतोय आणि त्याच्या कडून माहिती मिळतेय की मी जवळपास ११ किमी अंतर पायीच उतरलोय. स्वतःच्या वल्लीपणाच कौतुक वाटतय. दोन तंदुरी रोट्या आणि दालफ़्रायवर जेवण भागतय आणि परतीसाठी एक बस घाट उतरून येताना दिसतेय. आनंद !

परत कल्याण आणि लोकलने कांजूर आणि तिथून पवई. घरी परतल्यावर पार्टनर्सना हा प्रकार वर्णन करून सांगतोय. ते अचंभित. " लेका, तू कधी काय करशील याचा नेम नाही बुवा. " अशी टिपीकल मकरंद अनासपुरे स्टाईल दाद.

अगदी अविस्मरणीय. जन्मभरासाठी मर्मबंधातली ठेव होऊन राहिलेला वेगळाच आणि अगदी unplanned प्रवास. आज परमेश्वराच्या अधिक जवळ गेल्याचे जाणवले. 








Wednesday, August 17, 2016

शिवशाही : एक चिंतन

साधारण फ़ेब्रुवारी महिन्यात महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाची "शिवशाही" नावाची स्लीपर कोच बससेवा १५ एप्रिलला सुरू होणार ही बातमी वाचली आणि अपेक्षा उंचावल्यात. अर्थात मनात शंका होत्याच. यापूर्वीचा एस.टी.चा आराम गाड्यांच्या व्यवस्थापनाबाबतचा अनुभव फ़ारसा चांगला नाही आणि बदलत्या काळासोबत बदलायला एस.टी. तयार नाही ही त्या शंकेमागची रास्त कारणे. उदाहरणार्थ:

१. ७ जुलै २०१२ रोजी एस.टी. ने नागपूर - चंद्रपूर या १५३ किमी मार्गावर  वातानुकुलीत आराम सेवा "शीतल" सुरू केली. भर पावसाळा म्हणजे ऑफ़ सिझन आणि त्यातही तिचे तिकीट २२५ रूपयांच्या आसपास ठेवले.{सुमेघ देशभ्रतार साहेब, बरोबर ना ? या बसच्या पहिल्या प्रवासात आमचे बसफ़ॅन मित्र सुमेघ देशभ्रतार हे एक (आणि बहुतेक एकमात्र) प्रवासी होते.} खाजगी आराम गाड्या भर उन्हाळ्यात २०० रूपयांच्या आसपास वातानुकुलीत सेवा देत असताना ही सेवा एप्रिल महिन्यात एस.टी. ने एव्हढ्याच रूपयांत दिली असती तर थोडा तरी प्रतिसाद मिळाला असता पण नियोजनशून्य धोरणांमुळे ऑफ़ सिझनमध्ये ७ - ८ दिवसांनंतर ही सेवा बंद पडली.

२. २०१५ च्या हिवाळी अधिवेशनात एस.टी. ने मुंबई - नागपूर व्हॉल्व्हो सेवा सुरू केली. तिकीट दर २२०० रूपये "फ़क्त". यापेक्षा कमी दर रेल्वेच्या २ टायर एसी च्या तत्काळ सेवेचा असतो आणि एव्हढ्या पैशात आणखी २०० रूपये टाकलेत की फ़र्स्ट क्लास एसी ने आरामात आणि जवळपास निम्म्या वेळात प्रवास होतो. फ़र्स्ट एसी ची तिकीटेसुद्धा या प्रवासासाठी साधारण आठवडाभर आधी उपलब्ध असतात. मग काय ? व्हायचे तेच झाले आणि ही सर्व्हिसपण "सुपरफ़्लॉप" ठरली.

३. मुंबई - पुणे, मुंबई - नाशिक आणि काही प्रमाणात पुणे - नाशिक सेवा सोडता एस.टी.ची आरामबस सेवा पूर्णपणे फ़्लॉप ठरल्याची उदाहरणे मुंबई - पणजी, कोल्हापूर - पणजी, मुंबई - हैद्राबाद (स्कॅनिया प्रयोग) भरपूर आहेत.

४. यामागील सरकारमधील परिवहन मंत्री धर्मरावबाबा आत्राम आठवतायत का ? अहेरी - मुंबई महाबसचा २५ तासांचा आणि ११०० रूपये तिकीटांचा तुघलकी प्रयोग त्यांनी केलेला होता. अहेरी हा त्यांचा मतदारसंघ ना ? म्हणून. काय झाल ? काही फ़े-यांनंतरच हा प्रयोग बंद पडला.

५. आताच चंद्रपूर - पुणे स्कॅनिया बस सुरू होणार अशी बातमी वाचली. तिकीट दर फ़क्त २२०० रूपये. १२०० रूपयांच्या आसपास प्रसन्नच्या पर्पल प्लस स्लीपरने हा प्रवास सोडून कोण हा १४ तासांचा प्रवास बसून करणार आहे ? तो पण एव्हढा महाग ! "दिवाळ्याचा अर्ज मागवून ठेव म्हणाव" हे अंतू बर्व्याचे वाक्य आठवले.




दरवेळी महाग तिकीटांचा विषय निघाला की "आम्ही, शासनाकडे कर भरतो. खाजगीवाले भरत नाहीत. म्हणून त्यांना स्वस्त तिकीटे परवडतात." असा ठरलेला युक्तीवाद केला जातो. पण अरे तो बोजा सर्वसामान्य प्रवाशांवर का ? शासनाला करमाफ़ी मागा ना ? असली अवास्तव भाडी भरून कुणीही तुमच्या गाड्यांमध्ये प्रवास करणार नाही हे तुमच्या लक्षात येतय का ? अरे बाबांनो तुमचे जुने दिवस गेलेत. आता प्रवासी केंद्रीत नियोजनाचे दिवस आलेत. एखाद्या मार्गावर स्पर्धा करण्यासाठी भाडी कमी ठेवावी लागतीलच हे सत्य एस. टी. जेव्हढ्या लवकर ओळखेल तेव्हढ्या लवकर एस. टी. ला चांगले दिवस येतील.

असो, तर ही शिवशाही बस म्हणे एस.टी. भाडेतत्वावर खाजगी ऑपरेटर्सकडून घेणार आणि चालवणार. "दुधाने तोंड पोळले की माणूस ताकही फ़ुंकून पितो" ही म्हण एस. टी. ला माहिती नसावी. मागे महाबसच्या आणि आत्ताही व्हॉल्व्होच्या प्रयोगावेळी खाजगीवाल्यांची चंगळ झाली होती आणि एस. टी. अधिकाधिक खड्ड्यात गेली होती ही गोष्ट एस. टी. चे अधिकारी विसरलेत की काय ? की त्यातही काही हितसंबंध गुंतलेत ? अरे बाबांनो, तुमच्याकडे एव्हढा प्रशिक्षित चालक वाहकांचा ताफ़ा असताना खाजगीकडे चालकत्व का ? तुमच्या तीन तीन मध्यवर्ती कार्यशाळा आहेत. मग त्यातल्या कर्मचा-यांना स्लीपर बस बांधण्याचे प्रशिक्षण तुम्ही देवू शकत नाही आणि या गाड्या आपल्याच कार्यशाळांमध्ये बांधू शकत नाहीत ? एकेकाळी डब्ब्यासारखी ठोकळेबाज बांधणी करणारे इंदौरमधले छोटे छोटे गॅरेजेस जर छान लक्झरी कोचेस बांधू शकतात तर सतलज पंजाब, आझाद बंगलोर च्या तोडीच्या गाड्या आपणच आपल्या कार्यशाळांमध्ये सुंदरपणे बांधू शकतो. गरज आहे ती आपल्या कर्मचा-यांना योग्य प्रशिक्षण देण्याची आणि त्यांच्या क्षमतेवर विश्वास दाखवण्याची.

एक एस. टी. प्रेमी म्हणून सध्याच्या स्थितीतही मी "शिवशाही" यशस्वी कशी होईल याचा विचार करतो तेव्हा मला खालील ३ महत्वाचे मुद्दे सुचतात.

१. रिझर्वेशन सिस्टीम
२. मार्गांचे नियोजन आणि
मार्गांवरील भाड्यांची आखणी 
३. गाड्यांची स्वच्छता व देखभाल :
                                                  


१. रिझर्वेशन सिस्टीम: मी यापूर्वीच्या लेखात याचा विस्तृत उहापोह केलेला आहे.तो लेख नंतर ब-याच व्हॉटस ऍप ग्रूप्सवर माझ्या नावाविना बघायलाही मिळाला. या लेखाचीही तीच अवस्था होणार हे मी जाणून आहे.

सध्याच्या रिझर्वेशन सिस्टीममध्ये स्लीपर बस चे रिझर्वेशन टाकणे म्हणजे एस. टी. साठी आत्महत्या ठरेल. स्लीपर बसमध्ये रिझर्वेशन न करता कुणीतरी ऐनवेळी येईल आणि आपण त्याला जागा देवू शकू ही अपेक्षा भाबडेपणाची आहे. नेहेमीच्या ट्रॅव्हल्सच्या बसमध्ये पाहिजे तो बर्थ, पाहिजे ती जागा,  मिळणार नसली तर सध्या लोक दुस-या ट्रॅव्हल्सची त्याच मार्गावरची बस निवडतात हे एस. टी. ला माहिती हवेय. त्यामुळे सध्याच्या रिझर्वेशन सिस्टीम मध्ये ब-याच सुधारणा त्यांना घडवून आणाव्या लागतील. याबाबत एस. टी. बरीच मागे आहे. जग तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात अग्रेसर असताना ते तंत्रज्ञान नाकारून वाळूत तोंड खुपसून शहामृगी झोप घेण्यात एस. टी. मग्न आहे.

नुकत्याच झालेल्या महाड अपघाताची घटना घ्या. गाडीत जीपीएस असते आणि त्यांचे रियल टाईम मॉनिटरींग असते तर त्यांचा पत्ता लवकर लागला असता. एव्हढेच कशाला ? तिकीट यंत्रातून किती तिकीटे विकल्या गेलीत आणि त्या क्षणी गाडीत किती प्रवासी होते हे आजतागायत नक्की कळलेले नाही. आधुनीक तंत्रज्ञानाच्या वापरासाठी फ़ार पैसे लागत नाहीत. फ़क्त सजगता, आत्मीयता आणि कल्पकता लागते हे एस. टी. च्या अधिकारीवर्गाला कुणीतरी समजावून सांगा रे. आज बहुतेक खाजगी गाड्या जीपीएस चा वापर करून मधल्या थांब्यांवर चढणा-या प्रवाशांना एस. एम. एस. पाठवतात. ज्यात असलेल्या गूगल लिंकवरून आपण त्या गाडीचे नक्की ठिकाण नकाशवर बघून आपल्या घरून निघण्याची वेळ निश्चित करू शकतो. रात्री अपरात्री ह्याचा सर्वांनाच फ़ार उपयोग होतो. पण एस. टी. च्या हे गावीही नाही.

तुमच्या रिझर्वेशन साईटवर गेल्यावर लॉग इन करण्यासाठी सर्वसामान्य प्रवाशाला आपली सर्व माहिती पहिल्यांदा द्यावी लागते. का ? सध्या अत्यंत लोकप्रिय असलेल्या "रेडबस" वर तर कुणीही बुकिंग करू शकतो. अरे. ज्याला जायचय त्याच्या कडून पैसे मिळून त्याला तिकीट मिळाल्याशी मतलब. बर रिझर्वेशन साईटवर स्लीपर बसेसच्या तरी सीटस नीट दिसणार आहेत का ? अजूनही परिवर्तन बसेसच्या त्या २ बाय २ की ३ बाय २ यात एस. टी. चाच गोंधळ आहे. आणि प्रवाशांना हवी ती सीट मिळण्याची शाश्वती नाही.



एकाच गावाचे इतके कोड ? नक्की कुठला कोड म्हणजे मला हव असलेले गाव हे सर्वसामान्य माणसाला कसे कळणार ? की त्याला कळू नये म्हणूनच हा खटाटोप ?



एकाच गावाचे इतके कोड ? नक्की कुठला कोड म्हणजे मला हव असलेले गाव हे सर्वसामान्य माणसाला कसे कळणार ? की त्याला कळू नये म्हणूनच हा खटाटोप ?


मुळात ही साइट एव्हढी जडजंबाल आहे की माझ्यासारखा बसफ़ॅनही साधे शिरपूर ते नाशिक तिकीट बूक करू शकत नाही. दिवसाला कमीत कमी २० बसेस असताना. हे सुधारणार आहेत की नाही ? अशा पध्दतीच्या रिझर्वेशन सिस्टीममध्ये स्लीपर बस चालू शकत नाही.

२. मार्गांचे नियोजन : शिवशाही बसेस यशस्वी होण्यासाठी त्यांच्या मार्गांचे नियोजन योग्य रीतीने होणे आवश्यक आहे. नागपूर - पुणे मार्गावर जवळपास ४० खाजगी गाड्या आज रोज चालत  असताना त्यात महागड्या शिवनेरीने प्रवास कोण करणार ? पुणे - औरंगाबाद या ५ तासांच्या प्रवासासाठी स्लीपर कोच बसची खरच आवश्यकता आहे का ? स्लीपर कोच या मार्गावर आणल्यातही तर त्यांच्या एकतर निघण्याच्या वेळा अडनिड्या होणार किंवा पोहोचण्याच्या वेळा अडनिड्या होणार. रात्री ११ वाजता निघालेली गाडी भल्या पहाटे ४ वाजता प्रवाशांना मुक्कामावर सोडणार,  नाहीतर सकाळी ६ वाजता गंतव्य स्थानी जाऊ इच्छिणा-यांना रात्री १ वाजता बसमध्ये बसावे लागणार. दोन्ही वेळेला झोपेचे खोबरेच. दिवसा प्रवासासाठी स्लीपर कोच म्हणजे अडचणच होणार. मुंबई - औरंगाबाद मार्गावर पण या गाडीला प्रतिसाद लाभेल असे वाटत नाही कारण खाजगी गाड्यांची स्पर्धा आणि त्यांच्या स्पर्धात्मक भाड्यांपुढे आपली एस. टी. टिकाव धरणार नाही. पुणे - चंद्रपूरचे उदाहरण ताजेच आहे.


यावर उपाय म्हणून एस. टी. ने टीयर टू शहरांचा प्राधान्याने विचार करावा. ज्या शहरांमध्ये चांगली प्रवासीसंख्या आहे पण ज्या शहरांना खाजगी ऑपरेटर्स सेवा द्यायला उस्तुक नसतात त्याठिकाणी एस. टी. ने शिवशाही सुरू केली तर प्रतिसाद मिळून फ़ायद्यात जाण्याची प्रक्रिया सुरू होईल. उदा.

१. मुंबई / ठाणे - शेगाव :  मार्गे नाशिक - धुळे- जळगाव - खामगाव हा रात्रभरचा हा रूट फ़ायद्याचा ठरेल.


२. शेगाव - शिर्डी : मार्गे खामगाव - चिखली - जालना - औरंगाबाद - नेवासे हा रात्रभरचा मार्गही भाविकांसाठी फ़ायद्याचा ठरेल.


३. शेगाव - अक्कलकोट : मार्गे खामगाव - चिखली - जालना - बीड - कुंथलगिरी - येरमाळा - तुळजापूर  हा रात्रभरचा मार्गही चांगले उत्पन्न देवू शकतो.


४. शिर्डी - अक्कलकोट : मार्गे अहमदनगर - मिरजगाव - करमाळा - टेंभूर्णी - मोहोळ - सोलापूर हा रात्रभरचा मार्गही चांगले उत्पन्न देवू शकतो.


५. नागपूर - पंढरपूर : सध्याच्या मार्गावर निम आराम ऐवजी स्लीपर बस तुफ़ान चालेल.


६. नांदेड - नाशिक : मार्गे परभणी - जालना - औरंगाबाद हा मार्गही स्पर्धा नसल्याने चालायला हरकत नाही.


७. चंद्रपूर - नाशिक : मार्गे वणी - यवतमाळ - कारंजा - मेहेकर - चिखली - बुलढाणा - मलकापूर - भुसावळ - जळगाव - धुळे - मालेगाव. या मार्गावरपण सध्या स्पर्धा नाही.





आता यात ग्यानबाची मेख अशी आहे की वरील आणि वरीलप्रमाणे इतर मार्ग यशस्वी व्हायला हवे असतील तर मार्गावरचे थांबे कमी करण्याचे धोरण महामंडळाला पाळावे लागेल. विशेषतः रात्री १० ते सकाळी ६ मध्ये कमीतकमी थांबे घेतलेत तर प्रवाशांची झोपेची गरज पूर्ण होईल. शेगाववरून रात्री ९, ९.३० च्या सुमारास अक्कलकोटकडे निघालेल्या बसला खामगाववरून रात्री १० च्या आसपास प्रवासी घेतलेत की मधल्या चिखली, जालना, बीड च्या प्रवाशांची गरज नसावी. या सर्व प्रवाशांना जाण्यायेण्यासाठी दिवसा चिकार गाड्या आहेत आणि रात्री या मार्गावरून जाणा-या इतर परिवर्तन सेवाही आहेत. खामगावनंतर थेट तुळजापूरला गाडी थांबवली तर भाविकांची मोठी सोय होईल. थोड्याशा फ़ायद्यासाठी लांब पल्ल्याचे प्रवाशी महामंडळाला गमावून चालणार नाही. नागपूर - पंढरपूर बसलाही यवतमाळ नंतर जवळ जवळ तुळजापूरपर्यंत प्रवासी चढ उतारीचा थांबा नसावा. ममतादीदींनी आणलेल्या दुरांतो गाड्यांना आपण सुरूवातीला कितीही नाके मुरडली तरी आजही लांब प्रवासासाठी आपली पहिली पसंती दुरांतोंनाच असते. त्यामुळे लांब पल्ल्यासाठी ही सेवा लोकप्रिय व्हायला हवी असल्यास मधले अनावश्यक थांबे टाळणे अत्यंत आवश्यक आहेत.




अर्थात प्रवाशांच्या सोयीसाठी, त्यांच्या मूलभूत शारिरीक गरजा आणि चहा जेवण यांसाठी, चांगल्या सोयी असलेल्या हॉटेल्सची निवड महामंडळाने अगदी काटेकोर निकषांवर करावी. हा सर्व खाजगी गाड्यांचा वीक पॉइंट आहे. केवळ याच एका मुद्द्यावर प्रवासी आपल्याकडे वळवू शकतो हे महामंडळाने लक्षात घ्यावे. अतिशय कठिण निकष लावून आणि दर्जेदार सेवेची हमी घेऊनच या थांब्यांची निवड व्हावी. यात गलथानपणा झाला किंवा वैयक्तिक हितसंबंध आडवे आलेत तर सगळ्यांचाच तोटा आहे हे सर्व संबंधित अधिका-यांनी लक्षात ठेवायला हवे. आज खाजगीवाले नेमके हेच करू शकत नाहीत. याचा फ़ायदा आपण घ्यायला हवा.




३. गाड्यांची स्वच्छता व देखभाल : आज जवळपास प्रत्येक डेपोत गाड्या धुण्याचे यंत्र आहे. त्याचा वापर झाल्याचे मात्र दिसत नाही. जवळपास ९० % गाड्या आतून आणि बाहेरून अस्वच्छ असतात. स्लीपर कोचला हे धोरण चालणार नाही. गाडी तिच्या गंतव्य स्थळी पोहोचल्यानंतार बाहेरून आणि आतून स्वच्छ करण्याची चांगली व्यवस्था असायला हवी. प्रवाशांना देण्यात येणारी अंथरूणे पांघरूणे यांचाही पुरवठा आणि दर्जा सतत चांगला राखावा लागेल. काही खाजगी सेवा हे सर्व करू न शकल्यामुळे हळूहळू प्रवाशांच्या मर्जीतून उतरत जातात आणि सातत्याने हा दर्जा सांभाळणारे प्रसन्न, सैनी, वर्मा सारखे ट्रॅव्हल ऑपरेटर्स गेल्या २५ वर्षांपासून त्यांचा मार्केट शेअर सांभाळून आहेत याचा गांभीर्याने व्हावा.

मित्रांनो, आपली प्रेमाची एस. टी. टिकायला, वाढायला हवी म्हणून हा प्रपंच. आज आपल्याला आपल्या डोळ्यासमोर या एस. टी. ला संपवणा-या त्रुटी दिसत असताना त्या दाखवण्याचे काम आपण करणार नसू तर आपण एस. टी. प्रेमी म्हणून आपली वंचनाच करून घेतोय असे होईल. आपली एस. टी. टिकली, वाचली तरच आपण एस. टी. फ़ॅन्स म्हणून मिरवू शकू हे सुद्धा आपण लक्षात घ्यायला हवेय. (हा लेख व्हॉटसऍप किंवा इतर सोशल मेडीयावर कॉपी करताना नावासकट कॉपी करावा ही नम्र विनंती. मूळ विचारकर्त्याला मिळू देत की त्याच श्रेय. उगाच उसनी विद्वत्ता मिरवायचा सोस कशाला न ?)                                                                                                                    - प्रा. राम प्रकाश किन्हीकर






Tuesday, August 16, 2016

घननीळा लडिवाळा....

सकाळी सकाळी उठल्या उठल्या मनात एखादं गाणं रूंजी घालत असतच आणि दिवसभर ते गाणं तुमच्या मनातून जातच नाही. जणू ते गाणं तुमच्यासाठी "Song of the Day" होतं. आणि काही काही गाणी खरच अजरामर आहेत. 

गदिमांच्या अजरामर लेखणीतून उतरलेल आणि माणिकताईंनी सुरेल गाऊन धन्य केलेल " घननीळा... लडिवाळा " हे असच एक गाण. काल सकाळी उठलो आणि दिवसभर हे गाणं मनात रूंजी घालत राहिलं.

या गाण्यासंबंधी एक किस्सा नेहेमी सांगितला जातो. गदिमांना म्हणे त्यांच्या एका समीक्षक चाहत्याने पत्र पाठवून आपले एक निरीक्षण नोंदवले की गदिमांच्या कवितांमध्ये आणि गीतांमध्ये "ळ" हे अक्षर क्वचितच आलय. तसही कविता आणि गीतांमध्ये "ळ" हे अक्षर जरा अनवटच आहे. गदिमांनीही या गोष्टीचा धांडोळा घेतला असणार आणि त्या चाहत्या समीक्षकाचे म्हणणे बरोबर आहे हे त्यांच्या लक्षात आले असणार. मग काय ? भाषाप्रभूच ते. सरस्वतीच्या या लाडक्या पुत्राने मग हे सुंदर गीत लिहीले आणि त्याने गेली ७ दशके मराठी मनाला आनंदलहरींवर झुलवत ठेवले.




आपणा सर्वांसाठी ते गीत या ठिकाणी सादर आहे.

घननीळा, लडिवाळा
झुलवु नको हिंदोळा !

सुटली वेणी, केस मोकळे
धू उडाली, भरले डोळे
काज गाली सहज ओघळे
या सार्‍याचा उद्या गोकुळी होइल अर्थ निराळा !

सांजवे ही, आपण दोघे
अवघे संशय घेण्याजोगे
चंद्र निघे बघ झाडामागे
कलिंदीच्या तटी खेतो गोपसुतांचा मेळा !

सलाम त्या भाषाप्रभूला आणि त्या माणिकताईंना.